Ashwagandha: Een adaptogeen met noötropische en neuroprotectieve effecten

Kenmerken en traditioneel gebruik

Ashwagandha / slaapbes (Withania somnifera (L.) Dunal) is een overblijvende plant uit de nachtschadefamilie (Solanaceae), ook bekend als Indiase ginseng of winterkers (Gaurav et al., 2023). In de traditionele Indiase geneeskunde, de Ayurveda, wordt de plant al meer dan 3000 jaar gebruikt als ‘rasayana’: een verjongend middel dat vitaliteit, een lang leven en geestelijk welzijn ondersteunt. De naam ‘ashwagandha’ betekent in het Sanskriet ‘geur van een paard’, wat verwijst naar zowel het kenmerkende aroma als het vermeende vermogen om kracht en uithoudingsvermogen te geven (Balkrishna et al., 2024). De plant komt oorspronkelijk uit Noord-Afrika, India en het Midden-Oosten, maar wordt tegenwoordig ook op grote schaal geteeld in zuidelijke delen van Azië en in Midden-Amerika. Ze groeit voornamelijk onder droge omstandigheden, op rotsachtige bodems, langs wegen en in savannes met struikgewas (Malík and Tlustoš, 2023). Botanisch gezien is het een vertakte struik die 50 tot 100 cm hoog wordt, en in zeldzame gevallen zelfs 2,5 m. De plant heeft kleine, klokvormige, geelgroene bloemen en rode besachtige vruchten die door een kelk worden omsloten. Meestal wordt de wortel gebruikt, maar ook de bladeren hebben therapeutische effecten (González-Stuart et al., 2014).

Chemische samenstelling en werkingsmechanisme

Ashwagandha bevat een breed spectrum aan bioactieve stoffen, waaronder alkaloïden (isopelletierine, anaferine, anahygrine en withasomnine), saponinen, flavonoïden, tanninen en steroïdale lactonen die bekendstaan als withanoliden, zoals withaferine A (Shinde et al., 2023). Juist de withanoliden (Afb. 1), die qua structuur lijken op de ginsenosiden in ginseng, worden beschouwd als de belangrijkste farmacologisch actieve bestanddelen die verantwoordelijk zijn voor de adaptogene, neuroprotectieve en ontstekingsremmende effecten van dit kruid (Abdelwahed et al., 2023; White et al., 2016). Ashwagandha beïnvloedt de concentraties van neurotransmitters zoals gamma-aminoboterzuur (GABA), serotonine en dopamine, waardoor het de cognitieve functies ondersteunt, angst vermindert en de slaapkwaliteit verbetert. Ook de modulatie van de cortisolspiegel speelt een belangrijke rol en draagt bij aan een vermindering van de stressreactie van het lichaam. De neuroprotectieve effecten van ashwagandha worden in verband gebracht met een vermindering van oxidatieve stress, een verbetering van de mitochondriale functie en een verhoogde activiteit van antioxidatieve enzymen zoals superoxidedismutase (SOD) en catalase (Majeed et al., 2023; Muralidhara, 2023). Onderzoek met diermodellen heeft aangetoond dat de plant de productie van reactieve zuurstofradicalen en de lipideperoxidatie in de hersenen kan verminderen, waardoor neuronen worden beschermd tegen degeneratieve processen. Een ander belangrijk mechanisme is de invloed op het cholinerge systeem: remming van het enzym acetylcholinesterase en vermindering van de aggregatie van amyloïd-β. Dit wijst op een mogelijke rol van ashwagandha bij de preventie van neurodegeneratieve aandoeningen, waaronder de ziekte van Alzheimer (Dar and Ahmad, 2020). 

Afbeelding 1.Ashwagandha – de belangrijkste bioactieve verbindingen uit de groep van de withanoliden.

Invloed op cognitieve en fysieke prestaties

Gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken laten zien dat suppletie met ashwagandha-extract gedurende 8–12 weken het werkgeheugen, de reactietijd en de algemene cognitieve flexibiliteit verbetert (Choudhary et al., 2017). Onderzoek bij gezonde personen en mensen met chronische stress heeft bevestigd dat dagelijks gebruik van 225–600 mg extract de cortisolspiegel aanzienlijk verlaagt, de slaapkwaliteit verbetert en het algemene geestelijke welzijn bevordert (Leonard et al., 2024; Xing et al., 2022). Naast de effecten op het zenuwstelsel is aangetoond dat ashwagandha de bloedaanmaak ondersteunt: het verhoogt het aantal rode en witte bloedcellen en bloedplaatjes, evenals het hemoglobinegehalte, wat leidt tot een betere zuurstofvoorziening van de weefsels en een grotere aerobe capaciteit (Jówko et al., 2025). Ashwagandha heeft zich daarmee ook bewezen als middel om de fysieke prestaties te verbeteren. Onderzoeken bij sporters hebben laten zien dat regelmatig gebruik leidt tot meer spierkracht, een groter uithoudingsvermogen en een beter herstel na lichamelijke inspanning (Coope et al., 2025). Het werkingsmechanisme berust waarschijnlijk op de modulatie van stresshormonen en een verbeterde zuurstoftoevoer naar de spieren (Bonilla et al., 2021).

Dosering en gebruiksveiligheid

De aanbevolen dagelijkse dosering ligt tussen 6–10 g gedroogde wortel of 750–1250 mg gestandaardiseerd extract met minimaal 5% withanoliden (Sharma et al., 2025; Tandon and Yadav, 2020). Het wordt aanbevolen om met een lagere dosis te beginnen en deze geleidelijk te verhogen, zodat het risico op bijwerkingen zoals maag-darmklachten, misselijkheid of slaperigheid wordt beperkt. Het meest geschikte moment van inname is ’s avonds, omdat hogere doses een sederend effect kunnen hebben (Cheah et al., 2021; Tandon and Yadav, 2020). Ashwagandha wordt over het algemeen als veilig beschouwd, maar het gebruik ervan kan de schildklierhormoonspiegels beïnvloeden. Onderzoeken wijzen erop dat het de concentraties van trijoodthyronine (T3) en thyroxine (T4) kan verhogen, wat problematisch kan zijn voor mensen met hyperthyreoïdie (Wiciński et al., 2023). Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, kunnen suppletie beter vermijden, omdat de effecten op de foetus onvoldoende zijn onderzocht (Malík and Tlustoš, 2023). Ashwagandha kan ook wisselwerkingen hebben met bepaalde geneesmiddelen, waaronder middelen tegen diabetes en hoge bloeddruk, kalmerende middelen en immunosuppressiva. Daarom is het belangrijk om vóór het starten met suppletie een arts te raadplegen, vooral als u andere geneesmiddelen gebruikt of gezondheidsproblemen heeft (Rasheed et al., 2024). De gemakkelijkste manier om te doseren is echter met een ashwagandha-spray.

Mogelijke alternatieven en verwante producten

Mogelijke alternatieven of aanvullende producten zijn verschillende stoffen en kruiden, zoals rozenwortel (Rhodiola rosea), een adaptogeen dat bekendstaat om zijn vermogen om de stressbestendigheid te verhogen, mentale prestaties te verbeteren en vermoeidheid te verminderen (Wal et al., 2019). Echte ginseng (Panax ginseng) wordt traditioneel gebruikt om de vitaliteit te versterken en de mentale prestaties en het fysieke uithoudingsvermogen te verbeteren (de Oliveira Zanuso et al., 2022). Een andere mogelijkheid is bacopa (Bacopa monnieri), een kruid dat in de Ayurveda wordt gebruikt ter ondersteuning van het geheugen, het leervermogen en de concentratie (Dubey and Chinnathambi, 2019; Gokhale et al., 2025). De Japanse notenboom (Ginkgo biloba) wordt gewaardeerd om zijn positieve invloed op de doorbloeding van de hersenen (Noor-E-Tabassum et al., 2022). Ook curcumine is een mogelijkheid: een actief bestanddeel met ontstekingsremmende en antioxidatieve eigenschappen en een natuurlijke oranje kleurstof die wordt gewonnen uit de wortelstokken van planten van het geslacht Curcuma, met name kurkuma (Curcuma longa, synoniem Curcuma domestica) en zedoaria (Curcuma zedoaria) (Ayati et al., 2019).

Geschreven voor Kratom World door:
Ing. Matěj Malík, Ph.D.
Wetenschappelijk medewerker, postdoctoraal onderzoeker
Faculteit Agrobiologie, Voedings- en Natuurlijke Hulpbronnen, Tsjechische Universiteit voor Levenswetenschappen in Praag (ČZU)
Afdeling Agro-omgevingschemie en Plantenvoeding

Referenties

• Abdelwahed, M.T., Hegazy, M.A., Mohamed, E.H., 2023. Major biochemical constituents of Withania somnifera (ashwagandha) extract: A review of chemical analysis. Reviews in Analytical Chemistry. 42, 20220055. https://doi.org/10.1515/revac-2022-0055.
• Ayati, Z., Ramezani, M., Amiri, M.S., Moghadam, A.T., Rahimi, H., Abdollahzade, A., Sahebkar, A., Emami, S.A., 2019. Ethnobotany, Phytochemistry and Traditional Uses of Curcuma spp. and Pharmacological Profile of Two Important Species (C. longa and C. zedoaria): A Review. Current Pharmaceutical Design. 25, 871-935. https://doi.org/10.2174/1381612825666190402163940.
• Balkrishna, A., Kumud, Chaurasia, S.K., Goswami, P., Arya, V., 2024. An in-depth exploration of ethnomedicinal applications, phytochemical profiles and pharmacological potentials: unveiling Withania somnifera. Trends in Current Biology. 2, 10-17. https://doi.org/10.14719/tcb.4431.
• Bonilla, D.A., Moreno, Y., Gho, C., Petro, J.L., Odriozola-Martínez, A., Kreider, R.B., 2021. Effects of Ashwagandha (Withania somnifera) on Physical Performance: Systematic Review and Bayesian Meta-Analysis. Journal of Functional Morphology and Kinesiology. 6, 20. https://doi.org/10.3390/jfmk6010020.
• Coope, O.C., Reales Salguero, A., Spurr, T., Páez Calvente, A., Domenech Farre, A., Jordán Fisas, E., Lloyd, B., Gooderick, J., Abad Sangrà, M., Roman-Viñas, B., 2025. Effects of Root Extract of Ashwagandha (Withania somnifera) on Perception of Recovery and Muscle Strength in Female Athletes. European Journal of Sport Science. 25, e12265. https://doi.org/10.1002/ejsc.12265.
• Dar, N.J., Ahmad, M., 2020. Neurodegenerative diseases and Withania somnifera (L.): An update. Journal of Ethnopharmacology. 256, 112769. https://doi.org/10.1016/j.jep.2020.112769.
• de Oliveira Zanuso, B., de Oliveira dos Santos, A.R., Miola, V.F.B., Guissoni Campos, L.M., Spilla, C.S.G., Barbalho, S.M., 2022. Panax ginseng and aging related disorders: A systematic review. Experimental Gerontology. 161, 111731. https://doi.org/10.1016/j.exger.2022.111731.
• Dubey, T., Chinnathambi, S., 2019. Brahmi (Bacopa monnieri): An ayurvedic herb against the Alzheimer's disease. Archives of Biochemistry and Biophysics. 676, 108153. https://doi.org/10.1016/j.abb.2019.108153.
• Gaurav, H., Yadav, D., Maurya, A., Yadav, H., Yadav, R., Shukla, A.C., Sharma, M., Gupta, V.K., Palazon, J., 2023. Biodiversity, Biochemical Profiling, and Pharmaco-Commercial Applications of Withania somnifera: A Review. Molecules. 28, 1208. https://doi.org/10.3390/molecules28031208.
• Gokhale, M.V., Kuchewar, V., Yadav, P., Tarare, B., 2025. Evaluation of Comparative Efficacy of Ashwagandha (Withania somnifera) vs Brahmi (Bacopa monnieri Linn) on Stress Level and Quality of Sleep in the Subjects Experiencing Mental Stress: A Clinical Trial Protocol. Journal of Clinical & Diagnostic Research. 19, 5-7. https://doi.org/10.7860/JCDR/2025/72613.20495.
• González-Stuart, A., Dhan Prakash, D.P., Charu Gupta, C.G., 2014. Phytochemistry of plants used in traditional medicine, In: Prakash, D., Sharma, G. (Eds.), Phytochemicals of nutraceutical importance. CABI, Boston, MA, USA, pp. 288–309. https://doi.org/10.1079/9781780643632.0288.
• Cheah, K.L., Norhayati, M.N., Husniati Yaacob, L., Abdul Rahman, R., 2021. Effect of Ashwagandha (Withania somnifera) extract on sleep: A systematic review and meta-analysis. PLOS ONE. 16, e0257843. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0257843.
• Choudhary, D., Sauvik, B., and Bose, S., 2017. Efficacy and Safety of Ashwagandha (Withania somnifera (L.) Dunal) Root Extract in Improving Memory and Cognitive Functions. Journal of Dietary Supplements. 14, 599-612. https://doi.org/10.1080/19390211.2017.1284970.
• Jówko, E., Klusiewicz, A., Rębiś, K., Długołęcka, B., Charmas, M., Cieśliński, I., 2025. Effects of an 8-week high intensity interval training (HIIT) and ashwagandha supplementation on aerobic capacity, muscle oxygenation and haematological parameters in healthy men. Biology of Sport. 42, 129-139. https://doi.org/10.5114/biolsport.2025.147453.
• Leonard, M., Dickerson, B., Estes, L., Gonzalez, D.E., Jenkins, V., Johnson, S., Xing, D., Yoo, C., Ko, J., Purpura, M., Jäger, R., Faries, M., Kephart, W., Sowinski, R., Rasmussen, C.J., Kreider, R.B., 2024. Acute and Repeated Ashwagandha Supplementation Improves Markers of Cognitive Function and Mood. Nutrients. 16, 1813. https://doi.org/10.3390/nu16121813.
• Majeed, M., Nagabhushanam, K., Mundkur, L., 2023. A standardized Ashwagandha root extract alleviates stress, anxiety, and improves quality of life in healthy adults by modulating stress hormones: Results from a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Medicine. 102, e35521. https://doi.org/10.1097/md.0000000000035521.
• Malík, M., Tlustoš, P., 2023. Nootropic Herbs, Shrubs, and Trees as Potential Cognitive Enhancers. Plants. 12, 1364. https://doi.org/10.3390/plants12061364.
• Muralidhara, M., 2023. Chapter Six - Exploring the neuro-ameliorative propensity of Withania somnifera—Indian ginseng, In: Muralidhara, M., Rajini, P.S. (Eds.), Ayurvedic Herbal Preparations in Neurological Disorders. Academic Press, pp. 165-189. https://doi.org/10.1016/B978-0-443-19084-1.00012-0.
• Noor-E-Tabassum, Das, R., Lami, M.S., Chakraborty, A.J., Mitra, S., Tallei, T.E., Idroes, R., Mohamed, A.A.-R., Hossain, M.J., Dhama, K., Mostafa-Hedeab, G., Emran, T.B., 2022. Ginkgo biloba: A Treasure of Functional Phytochemicals with Multimedicinal Applications. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 2022, 8288818. https://doi.org/10.1155/2022/8288818.
• Rasheed, H., Ahmed, S., Sharma, A., 2024. Changing Trends Towards Herbal Supplements: An Insight into Safety and Herb-drug Interaction. Current Pharmaceutical Biotechnology. 25, 285-300. https://doi.org/10.2174/1389201024666230718114606.
• Sharma, E., Ganu, G., Kshirsagar, K., Shah, A., Mahale, U., Mehta, A., Nair, S., 2025. An open-label, single dose, safety and pharmacokinetic study of Withania somnifera root extract in healthy volunteers. Drug Metabolism and Personalized Therapy. https://doi.org/10.1515/dmpt-2024-0089.
• Shinde, S., Balasubramaniam, A.K., Mulay, V., Saste, G., Girme, A., Hingorani, L., 2023. Recent Advancements in Extraction Techniques of Ashwagandha (Withania somnifera) with Insights on Phytochemicals, Structural Significance, Pharmacology, and Current Trends in Food Applications. ACS Omega. 8, 40982-41003. https://doi.org/10.1021/acsomega.3c03491.
• Tandon, N., Yadav, S.S., 2020. Safety and clinical effectiveness of Withania Somnifera (Linn.) Dunal root in human ailments. Journal of Ethnopharmacology. 255, 112768. https://doi.org/10.1016/j.jep.2020.112768.
• Wal, A., Wal, P., Rai, A.K., Tiwari, R., Prajapati, S.K., 2019. Chapter 34 - Adaptogens With a Special Emphasis on Withania somnifera and Rhodiola rosea, In: Bagchi, D., Nair, S., Sen, C.K. (Eds.), Nutrition and Enhanced Sports Performance (Second Edition). Academic Press, pp. 407-418. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-813922-6.00034-5.
• White, P.T., Subramanian, C., Motiwala, H.F., Cohen, M.S., 2016. Natural Withanolides in the Treatment of Chronic Diseases, In: Gupta, S.C., Prasad, S., Aggarwal, B.B. (Eds.), Anti-inflammatory Nutraceuticals and Chronic Diseases. Springer International Publishing, Cham, pp. 329-373. https://doi.org/10.1007/978-3-319-41334-1_14.
• Wiciński, M., Fajkiel-Madajczyk, A., Kurant, Z., Kurant, D., Gryczka, K., Falkowski, M., Wiśniewska, M., Słupski, M., Ohla, J., Zabrzyński, J., 2023. Can Ashwagandha Benefit the Endocrine System?—A Review. International Journal of Molecular Sciences. 24. https://doi.org/10.3390/ijms242216513.
• Xing, D., Yoo, C., Gonzalez, D., Jenkins, V., Nottingham, K., Dickerson, B., Leonard, M., Ko, J., Faries, M., Kephart, W., Purpura, M., Jäger, R., Sowinski, R., Rasmussen, C.J., Kreider, R.B., 2022. Effects of Acute Ashwagandha Ingestion on Cognitive Function. International Journal of Environmental Research and Public Health. 19, 11852. https://doi.org/10.3390/ijerph191911852.